घरकुल योजना महाराष्ट्र – PMAY-G ₹1.20 लाख, रमाई आवास (SC), शबरी आवास (ST), ₹2.10 लाख एकूण अनुदान
महाराष्ट्रात बेघर आणि कच्च्या घरात राहणाऱ्या कुटुंबांना पक्के घर बांधून देण्यासाठी केंद्र आणि राज्य शासनाच्या विविध घरकुल योजना राबवल्या जातात. यामध्ये प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण (PMAY-G) अंतर्गत मैदानी भागात ₹1.20 लाख आणि डोंगराळ भागात ₹1.30 लाख अनुदान दिले जाते. महाराष्ट्र शासनाने अतिरिक्त ₹50,000 जाहीर केल्यामुळे एकूण ₹2.10 लाख पर्यंत मदत मिळते. तसेच SC साठी रमाई आवास आणि ST साठी शबरी आवास योजना कार्यरत.
घरकुल योजना – संपूर्ण माहिती मराठीमध्ये
महाराष्ट्रात “घरकुल योजना” हा शब्द सर्वसाधारणपणे ग्रामीण भागातील गरीब, बेघर, आणि कच्च्या/मातीच्या झोपड्यांमध्ये राहणाऱ्या कुटुंबांना पक्के घर बांधून देण्यासाठी राबवल्या जाणाऱ्या विविध सरकारी योजनांसाठी वापरला जातो. प्रामुख्याने तीन प्रमुख योजना या “घरकुल” श्रेणीत येतात: (1) प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण (PMAY-G) — सर्व प्रवर्गांसाठी केंद्र सरकारची प्रमुख योजना. (2) रमाई आवास घरकुल योजना — अनुसूचित जाती (SC) आणि नव-बौद्ध कुटुंबांसाठी महाराष्ट्र शासनाची विशेष योजना. (3) शबरी आवास घरकुल योजना — अनुसूचित जमाती (ST) कुटुंबांसाठी महाराष्ट्र शासनाची विशेष योजना.
“घर” ही प्रत्येक कुटुंबाची मूलभूत गरज आहे. भारतीय संविधानातील अनुच्छेद 21 अंतर्गत “जगण्याच्या अधिकारात” निवाऱ्याचा (Shelter) अधिकार समाविष्ट आहे. ग्रामीण भारतात अजूनही लाखो कुटुंबे कच्च्या मातीच्या भिंती, गवताचे/पत्र्याचे छप्पर असलेल्या अत्यंत जीर्ण घरांमध्ये राहतात. पावसाळ्यात, उन्हाळ्यात आणि थंडीत या कुटुंबांना अत्यंत कठीण परिस्थितीला सामोरे जावे लागते. घरकुल योजना या कुटुंबांना स्वतःचे हक्काचे पक्के घर बांधण्यासाठी आर्थिक मदत प्रदान करतात.
तीन प्रमुख घरकुल योजनांची तुलना
| तपशील | PMAY-G (प्रधानमंत्री आवास) | रमाई आवास (SC) | शबरी आवास (ST) |
|---|---|---|---|
| शासन | केंद्र + राज्य | महाराष्ट्र शासन | महाराष्ट्र शासन |
| लाभार्थी प्रवर्ग | सर्व प्रवर्ग (SECC-2011) | SC / नव-बौद्ध | ST (अनुसूचित जमाती) |
| ग्रामीण अनुदान (मैदानी) | ₹1,20,000 | ₹1,20,000 – ₹2,50,000 | ₹1,20,000 |
| ग्रामीण अनुदान (डोंगराळ) | ₹1,30,000 | – | ₹1,30,000 |
| महाराष्ट्र अतिरिक्त | ₹50,000 | – | ₹50,000 |
| एकूण संभाव्य मदत | ₹2,10,000 पर्यंत | ₹2,50,000 पर्यंत | ₹2,10,000 पर्यंत |
| शौचालय (SBM-G) | ₹12,000 | ₹12,000 | ₹12,000 |
| MGNREGA मजुरी | 90-95 दिवस | 90-95 दिवस | 90-95 दिवस |
| बँक कर्ज पर्याय | ₹70,000 पर्यंत | – | – |
| निवास अट | SECC-2011 / Awaas+ | 15 वर्षे महाराष्ट्र | 15 वर्षे महाराष्ट्र |
घरकुल योजना – Benefits (लाभ)
(मैदानी भाग)
(डोंगराळ भाग)
(कमाल अनुदान)
(अतिरिक्त लाभ)
(घरबांधणी मजुरी)
(PMAY-G अंतर्गत)
🏠 1. प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण (PMAY-G)
PMAY-G ही केंद्र सरकारची प्रमुख ग्रामीण गृहनिर्माण योजना आहे. SECC-2011 (सामाजिक-आर्थिक जात जनगणना) आणि Awaas+ सर्वेक्षणाद्वारे पात्र लाभार्थ्यांची निवड केली जाते. मैदानी भागात ₹1,20,000 आणि डोंगराळ/दुर्गम भागात ₹1,30,000 अनुदान दिले जाते. महाराष्ट्र शासनाने अतिरिक्त ₹50,000 जाहीर केल्यामुळे एकूण ₹2,10,000 पर्यंत मदत मिळू शकते. तसेच SBM-G अंतर्गत शौचालयासाठी ₹12,000 आणि MGNREGA अंतर्गत 90-95 दिवसांची मजुरी मिळते.
🏘️ 2. रमाई आवास घरकुल योजना (SC / नव-बौद्ध)
रमाई आवास योजना ही महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय विभागाची योजना आहे. अनुसूचित जाती (SC) आणि नव-बौद्ध कुटुंबांना पक्के घर बांधण्यासाठी ₹1,20,000 ते ₹2,50,000 पर्यंत अनुदान दिले जाते. अर्जदाराने महाराष्ट्रात किमान 15 वर्षे वास्तव्य केलेले असावे. कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न ग्रामीण भागासाठी ₹1.20 लाख च्या आत असावे. अर्जदाराकडे स्वतःची जमीन/जागा असणे आवश्यक. यापूर्वी कोणत्याही गृहनिर्माण योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा.
🏡 3. शबरी आवास घरकुल योजना (ST)
शबरी आवास योजना ही महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी विकास विभागाची योजना आहे. अनुसूचित जमाती (ST) कुटुंबांना पक्के घर बांधण्यासाठी मैदानी भागात ₹1,20,000 आणि डोंगराळ भागात ₹1,30,000 अनुदान दिले जाते (+ राज्य अतिरिक्त). SBM-G अंतर्गत शौचालय ₹12,000 आणि MGNREGA मजुरी अतिरिक्त मिळते. अर्जदाराकडे 15 वर्षे निवास, कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न ₹1.20 लाख आत, आणि स्वतःची जमीन आवश्यक.
Eligibility (पात्रता निकष)
घरकुल योजनांसाठी सामान्य पात्रता निकष खालीलप्रमाणे आहेत:
- बेघर / कच्चे घर: अर्जदार बेघर किंवा कच्च्या/जीर्ण घरात (मातीच्या भिंती, गवताचे छप्पर) राहणारा असावा.
- पक्के घर नसावे: अर्जदाराकडे किंवा कुटुंबातील कोणत्याही सदस्याकडे स्वतःचे पक्के घर नसावे.
- SECC-2011 / Awaas+ (PMAY-G): PMAY-G साठी SECC-2011 आणि Awaas+ सर्वेक्षणात नाव असणे आवश्यक.
- प्रवर्ग (Category): रमाई आवास: SC / नव-बौद्ध. शबरी आवास: ST. PMAY-G: सर्व प्रवर्ग.
- निवास: रमाई/शबरी साठी महाराष्ट्रात किमान 15 वर्षे वास्तव्य.
- उत्पन्न मर्यादा: रमाई/शबरी साठी कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न ₹1.20 लाख (ग्रामीण) आत.
- जमीन: अर्जदाराकडे घर बांधण्यासाठी स्वतःची जमीन/जागा उपलब्ध असणे आवश्यक.
- मागील लाभ: यापूर्वी कोणत्याही गृहनिर्माण योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा.
Documents Required (आवश्यक कागदपत्रे)
- Aadhaar Card (आधार कार्ड): ओळख पडताळणी आणि DBT साठी अनिवार्य
- Ration Card (रेशन कार्ड): कुटुंब ओळख आणि BPL/APL स्थिती
- जातीचा दाखला (Caste Certificate): SC / ST प्रवर्गाचा पुरावा (रमाई/शबरी साठी)
- उत्पन्नाचा दाखला (Income Certificate): कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न ₹1.20 लाख आत
- रहिवासी दाखला (Domicile Certificate): महाराष्ट्रात 15 वर्षांचा निवास पुरावा
- जमिनीचा पुरावा: 7/12 उतारा, 8-A उतारा किंवा जमीन मालकी दस्तऐवज
- MGNREGA Job Card: मनरेगा जॉब कार्ड (मजुरी लाभासाठी)
- Bank Passbook: Aadhaar-linked बँक खाते (अनुदान DBT साठी)
- Passport-Size Photographs: अलीकडील फोटो
- Self-Declaration: पक्के घर नसल्याचे आणि मागील योजना लाभ न घेतल्याचे हमीपत्र
अर्ज प्रक्रिया – घरकुल योजना कशी मिळवावी
Beneficiary Status Online कसे तपासावे?
PMAY-G लाभार्थ्यांना त्यांचा Status Online तपासता येतो. pmayg.nic.in वर जा → “Awaassoft” → “Report” → State: Maharashtra → District, Block, Gram Panchayat निवडा → तुमच्या गावातील Beneficiary List (लाभार्थी यादी) दिसेल. Registration Number/Aadhaar Number टाकून Status तपासता येतो. रमाई/शबरी साठी संबंधित जिल्हा परिषद/पंचायत समिती कार्यालयाशी संपर्क साधा.
अनुदान कसे मिळते? — DBT हप्ते
घरकुल अनुदान एकरकमी (Lump-Sum) दिले जात नाही — ते 3-4 हप्त्यांमध्ये (Installments) बांधकामाच्या टप्प्यानुसार दिले जाते. प्रत्येक टप्प्यावर Geo-tagged Photograph (GPS location सह फोटो) आवश्यक असतो — हे Awaas+ App द्वारे काढले जाते. पहिला हप्ता: मंजुरी आणि बांधकाम सुरू केल्यानंतर. दुसरा हप्ता: Lintel Level पूर्ण. तिसरा/चौथा हप्ता: छत (Roof) आणि बांधकाम पूर्ण. अनुदान थेट Aadhaar-linked बँक खात्यात DBT द्वारे जमा होते — कोणताही मध्यस्थ नाही.
Frequently Asked Questions (FAQs)
घरकुल योजना म्हणजे काय?
PMAY-G अंतर्गत किती अनुदान मिळते?
रमाई आवास योजना कोणासाठी आहे?
शबरी आवास योजना कोणासाठी आहे?
लाभार्थी कसे निवडले जातात?
अनुदान एकरकमी मिळते का?
कोणती Documents आवश्यक?
Online Status कसे तपासावे?
कोणताही शुल्क भरावा लागतो का?
SECC/Awaas+ यादीत नाव नसल्यास काय करावे?
Important Links (महत्त्वाचे दुवे)
Author – Mahaschemes.in
I have proven experience in researching and writing about Maharashtra government schemes,sarkari yojana, and public welfare programs. Through Mahaschemes.in, I provide accurate, reliable, and regularly updated information on government schemes, benefits, eligibility criteria, and application processes,helping readers access official support with clarity and confidence.
