MAVIM – महिला आर्थिक विकास महामंडळ – बचत गट, ₹3 लाख कर्ज 7% व्याज, लखपती दीदी, Nav Tejaswini
महिला आर्थिक विकास महामंडळ (MAVIM) ही महाराष्ट्र शासनाची महिला सक्षमीकरणासाठी (Women Empowerment) नोडल एजन्सी (Nodal Agency) आहे. MAVIM बचत गट (Self-Help Groups – SHGs) तयार करून महिलांना आर्थिक साक्षरता, कौशल्य प्रशिक्षण, बँक कर्ज, उद्योजकता विकास, आणि बाजारपेठ जोडणी (Market Linkage) या सेवा उपलब्ध करते. DAY-NRLM अंतर्गत SHG ला ₹3 लाख पर्यंत Collateral-Free कर्ज 7% व्याज दराने उपलब्ध. लखपती दीदी अंतर्गत महिलांना वार्षिक ₹1 लाख+ उत्पन्न मिळवण्यासाठी मदत.
MAVIM – महिला आर्थिक विकास महामंडळ – संपूर्ण माहिती
MAVIM (Mahila Arthik Vikas Mahamandal) म्हणजे महिला आर्थिक विकास महामंडळ — ही महाराष्ट्र शासनाची State Women’s Development Corporation आहे. MAVIM ची स्थापना 1975 मध्ये महिला व बालविकास विभाग, महाराष्ट्र शासन अंतर्गत करण्यात आली. MAVIM चा मुख्य उद्देश ग्रामीण आणि शहरी भागातील महिलांचे आर्थिक सक्षमीकरण (Economic Empowerment) करणे, त्यांना स्वावलंबी (Self-Reliant) बनवणे, आणि उद्योजकता (Entrepreneurship) विकसित करणे हा आहे.
MAVIM प्रामुख्याने बचत गट (Self-Help Groups – SHGs / Bachat Gat) मॉडेलवर काम करते. गरीब आणि मध्यमवर्गीय महिलांना 10-20 महिलांच्या गटांमध्ये संघटित केले जाते. हे गट सामूहिक बचत (Collective Savings) करतात, एकमेकींना अंतर्गत कर्ज (Internal Lending) देतात, आणि या गटांना बँक कर्ज, शासकीय योजनांचे लाभ, कौशल्य प्रशिक्षण आणि बाजारपेठ संपर्क मिळवून दिला जातो. MAVIM महिलांना नोकरी शोधणाऱ्यांमधून (Job-Seekers) नोकऱ्या देणाऱ्या (Job-Creators) मध्ये रूपांतरित करते.
MAVIM कार्यक्षेत्र — राज्यव्यापी
MAVIM चे जिल्हा कार्यालये (District Offices) महाराष्ट्रातील सर्व 36 जिल्ह्यांमध्ये कार्यरत आहेत. प्रत्येक जिल्ह्यात Community Managed Resource Centres (CMRCs) कार्य करतात ज्या स्थानिक स्तरावर महिलांना प्रशिक्षण, बँक कर्ज मदत, बाजारपेठ जोडणी, आणि सरकारी योजनांची माहिती देतात. MAVIM DAY-NRLM (Deendayal Antyodaya Yojana – National Rural Livelihoods Mission) — महाराष्ट्रात “UMED” (उमेद – महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान / MSRLM) या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या केंद्र सरकारच्या योजनेची State Nodal Agency म्हणून काम करते.
MAVIM अंतर्गत प्रमुख योजना / कार्यक्रम
| योजना / कार्यक्रम | उद्देश | लाभ |
|---|---|---|
| UMED / DAY-NRLM (महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान) | ग्रामीण गरीब कुटुंबांना SHG मार्फत उपजीविका | SHG कर्ज ₹3 लाख (7% व्याज), Revolving Fund, CIF, प्रशिक्षण |
| Nav Tejaswini (नव तेजस्विनी कार्यक्रम) | 10 लाख+ ग्रामीण कुटुंबांचे Nano/Micro Enterprises रूपांतरण | कौशल्य प्रशिक्षण, बँक कर्ज, बाजारपेठ संपर्क, उद्योजकता विकास |
| लखपती दीदी (Lakhpati Didi Initiative) | SHG महिलांना वार्षिक ₹1 लाख+ शाश्वत उत्पन्न | Skill Training, Market Linkage, Seed Funding, Credit Support |
| SHG-Bank Linkage Programme (बचत गट-बँक जोडणी) | SHG ला औपचारिक बँकिंग प्रणालीशी जोडणे | Collateral-Free बँक कर्ज, Interest Subvention 7% |
| Community Managed Resource Centres (CMRC) | स्थानिक स्तरावर सेवा केंद्रे | प्रशिक्षण, व्यवसाय सल्ला, बाजारपेठ, सरकारी योजना माहिती |
| Revolving Fund (RF) | नवीन SHG ला अंतर्गत कर्जासाठी प्रारंभिक निधी | प्रति SHG ₹15,000 (Capital Base) |
| Community Investment Fund (CIF) | SHG Federation ला मोठ्या उद्योगांसाठी भांडवल | Cluster/Village Level Federation मार्फत |
MAVIM – Benefits (योजनेचे लाभ)
(Collateral-Free)
(Interest Rate)
(प्रारंभिक निधी)
(Target Income)
(Skill Training)
(नोंदणी शुल्क)
कोणत्या उपजीविका / उद्योग सुरू करता येतात?
MAVIM SHG सदस्य महिलांना खालील क्षेत्रांमध्ये Nano आणि Micro Enterprises सुरू करण्यासाठी प्रशिक्षण, कर्ज, आणि बाजारपेठ सहाय्य मिळते:
| क्षेत्र | उदाहरणे |
|---|---|
| शेती-आधारित (Agri-based) | दुग्ध व्यवसाय (Dairy), शेळीपालन (Goat Farming), कुक्कुटपालन (Poultry), मधुमक्षिका पालन |
| अन्न प्रक्रिया (Food Processing) | लोणचे, पापड, मसाले, बेकरी उत्पादने, चटणी, सुकामेवा प्रक्रिया |
| कापड / शिवणकाम | Tailoring, गारमेंट निर्मिती, हातमाग, विणकाम, बांधणी |
| हस्तकला (Handicrafts) | बांबू शिल्प, मणी काम, चर्मोद्योग, कागद कला, मातीकाम |
| सौंदर्य / सेवा | ब्युटी पार्लर, मेहंदी, Tailoring Centre, किराणा दुकान |
| शेती (Agriculture) | सेंद्रिय शेती (Organic Farming), भाजीपाला लागवड, फळबाग, मशरूम |
| Digital / सेवा | CSC (Common Service Centre), मोबाइल रिपेअर, डाटा एंट्री |
Eligibility (पात्रता निकष)
MAVIM / UMED / DAY-NRLM अंतर्गत बचत गट (SHG) सदस्यत्व आणि योजना लाभासाठी:
- लिंग: महिला (Women Only) — 18 वर्षे आणि त्यापुढील प्रौढ महिला.
- निवास: महाराष्ट्राची रहिवासी — ग्रामीण किंवा शहरी भाग.
- SHG सदस्यत्व: MAVIM/UMED अंतर्गत नोंदणीकृत बचत गटाचा (SHG) सदस्य असणे आवश्यक.
- गट आकार: SHG मध्ये 10-20 महिला सदस्य. सर्व सदस्य समान सामाजिक-आर्थिक पार्श्वभूमीच्या असाव्यात.
- बचत नियमितता: SHG ने किमान 6 महिने नियमित बचत आणि मीटिंग (साधारणतः साप्ताहिक/मासिक) केलेली असावी.
- उत्पन्न: प्राधान्याने BPL / गरीब कुटुंबातील महिला — परंतु सर्व प्रवर्गातील महिला SHG तयार करू शकतात.
- बँक खाते: SHG चे संयुक्त बँक खाते (Joint Savings Account) असणे आवश्यक.
- Grading: बँक कर्जासाठी SHG ला Grading (A/B Grade) मिळणे आवश्यक — नियमित बचत, मीटिंग, Record-Keeping यावर आधारित.
Documents Required (आवश्यक कागदपत्रे)
SHG निर्मिती आणि बँक कर्जासाठी:
- Aadhaar Card: SHG च्या सर्व सदस्यांचे आधार कार्ड
- Ration Card: कुटुंब ओळख पुरावा
- Passport Size Photos: सर्व सदस्यांचे फोटो
- SHG Resolution: गट निर्मितीचा ठराव / बैठक इतिवृत्त
- SHG बचत वही / Record Book: नियमित बचत, अंतर्गत कर्ज, उपस्थिती रेकॉर्ड
- Joint Bank Account Passbook: SHG चे संयुक्त बँक खाते
- Grading Certificate: बँक/CMRC कडून SHG Grading प्रमाणपत्र (कर्जासाठी)
- Micro-Enterprise Proposal: उद्योग सुरू करण्याचा प्रस्ताव (कर्जासाठी)
- जात प्रमाणपत्र: SC/ST/OBC (लागू असल्यास — विशेष योजनांसाठी)
बचत गट कसा तयार करावा / MAVIM शी कसे जोडावे
MAVIM – Scheme Overview (आढावा)
| तपशील | माहिती |
|---|---|
| संस्थेचे नाव | MAVIM — महिला आर्थिक विकास महामंडळ (Mahila Arthik Vikas Mahamandal) |
| English Name | Maharashtra State Women’s Development Corporation |
| स्थापना | 1975 |
| विभाग | महिला व बालविकास विभाग, महाराष्ट्र शासन |
| कार्यक्षेत्र | महाराष्ट्र — सर्व 36 जिल्हे |
| प्रमुख कार्यक्रम | UMED (DAY-NRLM), Nav Tejaswini, लखपती दीदी, SHG-Bank Linkage |
| SHG कर्ज (DAY-NRLM) | ₹3 लाख पर्यंत (Collateral-Free) |
| Interest Subvention | 7% प्रभावी व्याज दर |
| Revolving Fund | ₹15,000 प्रति SHG |
| लखपती दीदी — Target | वार्षिक ₹1 लाख+ शाश्वत उत्पन्न |
| Nav Tejaswini — Reach | 10 लाख+ ग्रामीण कुटुंबे |
| CMRC संख्या | प्रत्येक जिल्ह्यात कार्यरत |
| प्रशिक्षण शुल्क | विनामूल्य (₹0) |
| अधिकृत Website | mavimindia.org |
| UMED Portal | umed.in |
Frequently Asked Questions (FAQs)
MAVIM म्हणजे काय?
बचत गट (SHG) म्हणजे काय?
SHG ला किती कर्ज मिळते?
लखपती दीदी म्हणजे काय?
कोण पात्र आहे?
बचत गट कसा तयार करावा?
Nav Tejaswini कार्यक्रम काय आहे?
UMED / DAY-NRLM / MSRLM काय आहे?
कोणती Documents आवश्यक?
MAVIM कार्यालयाशी कसे संपर्क साधावे?
Important Links (महत्त्वाचे दुवे)
Author – Mahaschemes.in
I have proven experience in researching and writing about Maharashtra government schemes,sarkari yojana, and public welfare programs. Through Mahaschemes.in, I provide accurate, reliable, and regularly updated information on government schemes, benefits, eligibility criteria, and application processes,helping readers access official support with clarity and confidence.
